Oppskrift på å lage seg et godt og berekraftig problem

Av Jan Otto Hovda - 29. juni 2016

Har du gått tom for problem? Ikkje noko problem! Det fiksar du lett med denne oppskrifta.

Dette er vel noko vi alle kan skrive under på, ikkje sant? Vi har det godt her i Norge, alt for godt. Av og til kan det snike seg inn ein mistanke om at vi ikkje er fullgode menneske. For lite motstand. Vi har ikkje god nok rygg til å bere så mykje velvære og suksess. Vi har rett og slett for lite problem. Og dei problema vi har, er ofte ikkje gode nok, dei er gjerne skinnproblem, eller dei varer ikkje så lenge.
Heldigvis finst det oppskrifter på gode, berekraftige problem, problem som held lenge, og som gir det ein forventar at eit problem skal gi.

Problem

Enkelt å lage seg et problem når du vet hvordan. Oppskriften finner du her.

Sjølve problemlaginga er ikkje så vanskeleg (middels) og tek heller ikkje særleg lang tid. Men det gjeld å vere nøye med ingrediensane. Det er med dette som med det meste: kvaliteten på råstoffa utgjer skilnaden.

Problem (porsjon til 1 person)
1. Hovudperson og fokus
2. Mål
3. Hindringar
4. Manglande ressursar
5. Gevinst
6. Oppgåver og plikter når problemet er løyst

Slik går du fram:

1. Hovudperson og fokus

Når du har laga deg eit godt problem, vil du sjølvsagt ha eigarskap til det, dvs. det er du som skal vera hovudpersonen, det seier seg sjølv. Då gjeld det å definere nøye kva side av deg dette skal gjelde og korleis du vil oppleve problemet. Dette krev med andre ord litt merksamt nærvær (mindfulness) om det skal lukkast fullt ut: Korleis skal du vere til stades i situasjonane der problemet merkast? Korleis skal kroppen din vere, blikket, røysta di? Kva tankar skal du ha? Kor masete skal tankane vere (tankekjør kan vere viktig, så det gjeld å fjerne alt som kan distrahere frå problemet)? Mange tykkjer det er lurt å setje av eit visst antall timar av døgnet der problemet skal få eksklusiv merksemd, og så leggje inn klårt avgrensa pausar, t.d. når favorittserien går på TV, når det er fotballkamp, e.l. Det kan du eksperimentere deg fram til. I alle fall løner det seg å øve her. Mi erfaring er at badværelset om morgonen kan vere ein god øvingsplass, framfor spegelen. Der kan du innta rett kroppshaldning, leggje til rette tankar og stemmebruk og registrere korleis kropp og tilstand endrar seg avhengig av kvarandre. Pass berre på å ikkje oppleve glede av eksperimenta, for det kan igjen distrahere frå problemet.

2. Mål

Utan eit skikkeleg mål vil neppe problemet bli bra. Mykje tyder på at problema held lengst dersom ein opererer med mål som er diffuse eller «ulne». Poenget med eit godt mål er at det ikkje skal oppnås, eller at du ikkje skal leggje merke til at du har oppnådd det. Derfor er det klokt å formulere vage mål, helst med graderingar. Bruk gjerne ord som bedre til, flinkare til, meir, mindre. Legg så på så mange modale hjelpeverb som mulig. Her skal «må» trekkjast fram som særleg effektivt, men «skal» og «bør» duger som regel også. Døme: «Jeg bør nok trene litt mer, for jeg MÅ absolutt komme i litt bedre form.»
Alternativt kan du formulere klåre og spesifikke mål, men då må dei vere så urealistiske at problemet melder seg kontant med ein gong. Døme: «Fra og med 1. juli 2016 og resten av livet er jeg verdens lykkeligste menneske, og det vet jeg fordi jeg kjenner varmen i hjertet mitt, sjampisfølelsen i magen og brystet, mine indre stemmer jubler og heier på meg, og jeg vet det fordi solen skinner og himmelen alltid er blå, alle mennesker smiler til meg og er vennlige, det er fred på jorda og ro i hjertene.» Eller: «Eg skal aldri gå på fylla meir og stikka folk med kniv!»

3. Hindringar

OK. Dette treng vi ikkje bruke så mykje tid på. Dette er det lettaste punktet i oppskrifta. Hindringane kjem meir eller mindre av seg sjølv. Og om lag alt vil vere godt eigna. Det held plenty med eit skeivt blikk, ein sleivete kommentar frå partnar/kollega, ein telefon som ringer eller ei regnbyge for den saks skuld. Her gjeld det gamle prinsippet om at «man tager det man haver». Rett og slett.

4. Manglande ressursar

Her er det fokus det kjem an på. Fokuser på det du ikkje kan, det du ikkje er god på, på dine svake sider, manglande sjølvdisiplin, dårlege sjølvbilete, vondskapsfulle sider. Den som leitar vil finne, dei aller færraste vil ha behov for lupe eller sterke briller. Og fokuser på manglane rundt deg, på dei som ikkje bryr seg/ikkje støttar deg, på kritikarane, på den tomme pengeboka. Kjenn korleis energien berre renn ut av deg, lytt til ekkoet frå tomrommet i skallen din: Du har berre denne eine tanken, og den dumpar tungt frå vegg til vegg. Det er som å spele squash, utan å ha nokon å spele saman med.
Når du er komen fram dit, då ligg du godt an. No er problemet så godt som ferdig.

5. Gevinsten

Det som gjer eit problem stabilt over tid, er gevinsten ved å ha det. Kva er problemet godt for? I mange tilfelle er dette enkelt. Vel du t.d. følgjande gode problem: Kvar dag etter jobb landar eg i sofaen framfor TV-apparatet, der eg proppar meg full med chips og øl (eller sjokolade og cola) i staden for å gå oftare på tur, trene meir, bli flinkare til å gjere noko i lag med familien, etc. Her er det lett å få auge på gevinsten: livsnyting, avspenning, rus (øl), lykkehormonar (sjokolade)(for dei som er fram mot-motiverte); sleppe å anstrenge seg, unngå mas frå ungar og kjerring (for dei som er bort frå-motiverte). Her har du faktisk et ypperleg problem. Excellent! Alle kan få til dette. Eventuelt kan øl og chips byttast ut med vin og pizza. I helgane kan du så utvide til ikkje berre å gjelde etter jobb, men generelt, frå du står opp til du går og legg deg att (viss du då ikkje like godt køyar på sofaen).
Eit anna tips kan vere å velge eit problem som er godt eigna til å snakke med andre om, til dømes på fest, i klubben, hjå frisøren. Det får du mykje igjen for når du er i godt lag. Ei svært god løysing for ekstroverte.
Legg ned litt arbeid her. Jo meir du får ut av problemmønsteret, desto meir robust vert det, og du kan nyte godene over lang tid.

6. Oppgåver og plikter når problemet er løyst

Siste punkt i oppskrifta, så er du klar. Trø varsamt no mot slutten, for eit feiltrinn her kan få heile konstruksjonen til å rase.
Det første du må finne ut av er motivasjonsretninga di. Er du a) ein som vert motivert av det som ligg framfor deg, det som du kan oppnå, «ære og berømmelse», osb.?
Eller er du b) ein som vert dynamisk når det brenn under føtene, når det som er, ikkje er tilfredsstillande eller for plagsamt, slik vil du ikkje ha det?
Ut frå resultatet av ei slik analyse kan du så leggje opp ein strategi.
Lat oss halde fram med dømet frå sofaen i stad.

Dersom du tenderer mot a), kan du t.d. argumentere slik:
Det er jo ingen vits uansett. Ok, eg blir kanskje sunnare, meir sexy, ein betre far og ektefelle, meir produktiv på jobb, men kva så? Før eller seinare skal eg døy, og då er alt tapt, «om hundre år er allting glemt».
Du må for all del unngå å kome opp med noko som kan gi fram tida meining og innhald, dvs.: skygg unna alt som har med verdiar å gjera.
Dersom du tenderer mot b), er det endå lettare: Prøv berre å sjå for deg den sunne, sexy personen du vil vere når du har løyst problemet. Ta kontakt med rolla som far og ektefelle når du lever opp til rollemodellen, eller med rolla di på jobb når du framstår som eit førebilete for alle, ikkje minst for dine yngre kollegaer på jakt etter mentor. Du vil oppleve at du ikkje får opp bileta, eller dersom du får dei opp, kor lite dei har å seie for deg.
Vanskelegast er det for dei som har litt av både a) og b). Dei har verkeleg eit problem her. Og då er dei jo i mål, ikkje sant.

Vel, dette er mi oppskrift. Som alltid er det berre eit grunnlag. Frigjer din eigen kreativitet, så vil du garantert finne fram til eit raffinert problem som ingen vil finne løysinga på, ikkje eingong ein dyktig coach.
Ekstrabonus: Du får ei høg stjerne hjå psykologane.

 

Andre blogginnlegg av Jan Otto:

God nok? Eller best?

Tid for å hauste inn – verdicoaching

Koan for en coach

Kommentarer

kommentarer